Comhairle – Committee logo

Seanachas Amhlaoibh í Luínse



Seán Ó Cróinín (a thóg síos) & Donncha Ó Cróinín (a chuir in eagar)

Sa bhliain 1971 d’fhoilsigh an Cumann le Béaloideas Éireann Scéalaíocht Amhlaoibh Í Luínse, leabhar ina bhfuil sé cinn déag is daichead de scéalta  idirnáisiúnta a thóg Seán Ó Cróinín síos ó ríscéalaí Mhuscraí sna blianta 1943-4. B’shin timpeall leath an méid ábhair a tógadh síos an uair sin I dtréimhse oct mhí, agus is é fuílleach an chomhshaothair sin atá curtha ar fail anois sa leabhar seo.

Cé gurb í an scéalaíocht is mó a thuill clú d’Amhlaoibh Ó Luínse, is beag má bhí aon ghné de shaol ná de bhéaloideas a dhúiche nach raibh a chuid féin déanta aige de. Bíodh a fhianaise sin ar an leabhar seo, mar a bhruil móreolas, léirinsint agus snastacht chainte fite ina chéile ar áilleacht.

Ach ba chuma cad air a mbeadh Amhlaoibh ag trácht, dá mba téarmaíocht nó talmhaíocht féin é, ní ligfeadh féith na scéalaíochta dó gan eachtra bheag thagrach a tharraingt chuige mar mhaisiú air, agus dá chomhartha sin tá breis agus 180 scéal, idir fada agus gairid, le fail tríd an seanchas seo.

D’ainneoin na scéalaíochta, áfach, is beag roinn de Láimhleabhar Béaloideasa Sheáin Uí Shúilleabháin nach bhfuil cuimsithe ar shlí nó ar shlí eile sa chnuasach seo. I gcás na roinne úd Litríocht na nDaoine, bhí an t-ábhar chomh flúirseach gurbh éigean baibidlí iontu féin a dhéanamh de chuid de na fo-ranna ann.

‘Beidh ionadh orm mura mbíonn sé nia shamhlaoid chaighdeánach feasta ar chanúint na dúiche iomráití sin’, a dúirt léirmheastóir mar gheall ar an Scéalaíocht. Tá samhlaoid ar a dhúbailt anois ann leis an Seanachas seo.

‘Leabhar uasal béaloidis’ a thug léirmheastóir eile ar an gcéad leabhar. Tá chomhuaisleacht de leabhar sa leathchúpla seo, agus beidh an dá cheann feasta ina dhá lia os leacht na beirte a chuir ar fail lena ndúthracht dúinn iad: Amhlaoibh Ó Luínse (1872-1947) agus Séan Ó Cróinín (1915-1965).

Is é Donncha Ó Cróinín, deartháir do Sheán, a dhein an eagarthóireacht anseo arís agus a scríobh na nótaí.